by Herdís Þorgeirsdóttir | 28.05.2022 | Almanak
Viðtal í Vísi um hatursorðræðu í tilefni af fréttaumfjöllun síðustu daga.
Hatursorðræða er tilfinningaþrungið hugtak og ekki til almenn, viðtekin skilgreining á því í alþjóðalögum. Það verður að túlka hugtakið hatursorðræðu mjög þröngt og gera greinarmun á því hvað flokkast undir öfluga pólitíska umræðu og hatursorðræðu, sem er til þess falin að leiða til ofbeldis gagnvart þeim sem hún beinist að, oft jaðarsettum hópum sem eiga undir högg að sækja. Slík hatursorðræða nýtur ekki verndar tjáningarfrelsis. Mörk tjáningarfrelsis í pólitískri umræðu eru hins vegar mjög víð.
Öflug pólitísk umræða er forsenda þess að lýðræðislegt samfélag þrífist og slík umræða nýtur sérstakrar verndar í þágu lýðræðis og þroska hvers einstaklings. Stjórnvöldum ber að tryggja þetta frelsi og eingöngu setja því skorður með lögum sem þjóna lögmætum markmiðum og brýna nauðsyn ber til í lýðræðislegu samfélagi.
Vernd tjáningarfrelsis nær ekki eingöngu til upplýsinga og skoðana sem njóta velþóknunar heldur einnig til þeirra sem móðga, misbjóða og hneyksla fólk því lýðræðið byggir á víðsýni og umburðarlyndi og að margvíslegar skoðanir fái að heyrast. Tjáningarfrelsið snýst ekki eingöngu um rétt fólks til að tjá sig heldur einnig um rétt almennings til að móttaka alls konar skoðanir og upplýsingar.
Fólk verður að geta tjáð sig um pólitísk málefni án ótta við valdhafa og þeir síðarnefndu verða að þola harðvítuga gagnrýni um störf sín. Pólitíkusar eru útsettir fyrir hatrammar árásir, ekki síst á samfélagsmiðlum. Telji þeir vegið að æru sinni verður að skoða ummælin út frá hagsmunum almennings um opna umræðu um pólitík. Það er varasamt að ásaka fólk um hatursorðræðu og fæla það þannig frá þátttöku í pólitískri umræðu. Valdhafar geta lent í vandræðum verði þeir uppvísir að eða ásakaðir um hatursorðræðu – en það kann hins vegar að vera erfitt fyrir þá sem eru við völd að saka umbjóðendur eða almenning um hatursorðræðu í sinn garð. Þorgeir Þorgeirsson rithöfundur hlaut fyrir nokkrum áratugum dóm fyrir skrif sín um meint lögregluofbeldi og fór með mál sitt fyrir Mannréttindadómstól Evrópu. Hann hafði fengið dóm fyrir skrif sín um meint lögregluofbeldi þar sem hann kallaði lögreglumenn ,,óðar skepnur í einkennisbúningum“, rudda og sadista sem væru að fá útrás fyrir afbrigðilegar hneigðir.
Mannréttindadómstóllinn taldi að íslensk stjórnvöld hefðu brotið á rétti rithöfundarins til tjáningar því sakfellingin hefði verið til þess fallin að fæla frá opinni umræðu um mikilvæg mál sem varða almenning. Þannig þurftu venjulegir lögreglumenn sem áttu enga aðkomu að málinu, sem Þorgeir fjallaði um, að sætta sig við gífuryrði um starfsstétt sína sem margir í dag myndu krefjast að væri flokkað undir hatursorðræðu. Stjórnmálamenn, embættismenn, aðrir opinberir starfsmenn, stórfyrirtæki og aðrir sem hafa með ákvörðunum sínum áhrif á almannahag, þurfa að þola harkalega gagnrýni um störf sín í þágu opinnar pólitískrar umræðu.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 11.05.2022 | Almanak
Feneyjanefnd undirbýr nú álit um nýsett afar umdeild fjölmiðlalög í Azerbajan. Óttast er um afdrif blaðamennsku og framtíð tjáningarfrelsis í landinu. Áttum fundi með blaðamönnum og lögmönnum í Azerbaijan ásamt erlendum erindrekum í landinu.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 1.05.2022 | Almanak
Ræddi kaup Elon Musk á Twitter, risafyrirtæki utan stjórnskipulegs ramma, afstöðu bandarískra dómstóla sem neita að viðurkenna þessa miðla sem opinberan vettvang þar sem ákvæði stjórnarskrár um tjáningarfrelsi gildir, þörfina á öflugri hugmyndafræðilegri umræðu á pólariseruðum tíma og fleira . . . hjá Agli í Silfrinu.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 28.04.2022 | Almanak
Flutti erindi á ráðstefnu um tjáningarfrelsi við Genfarháskóla þar sem ég ræddi m.a. mikilvægi pólitískrar umræðu, samfélagsmiðla og 44 milljarða dollara samning Elon Musk við Twitter, stærstu kaup einstaklings nokkru sinni og hættuna á því þegar olígarkar og stórfyrirtæki stýra umræðunni á hinum pólitíska vettvangi út um allan heim.
Geneva – A representative of the Venice Commission participated in an international conference entitled “Freedom of expression in political speech”, organised online by the University of Geneva, Global Studies Institute and the Council of Europe.
Ms Herdis Kjerulf Thorgeirsdottir intervened on the topic “The importance of freedom of political expression (of politicians and candidates in elections) for democracy from the viewpoint of the Venice Commission.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 19.03.2022 | Almanak
Aðalfundur Feneyjanefndaer Evrópuráðsins sem haldinn var dagana 18. og 19. mars fordæmir innrás Rússa í Úkraínu og harmar mannfall og eyðileggingu af völdum hernaðarofbeldisins.
Á fundinum var kynnt ákvörðun Ráðherranefndar Evrópuráðsins um að Rússneska sambandslýðveldið væri ekki lengur aðili að ráðinu eða frá 16. mars sl. Einnig var kynnt ákvörðun Ráðherranefndarinnar um að meina Hvíta Rússlandi tíma. bundið að taka þátt í aðalfundum Feneyjanefndar. Þá ávarpaði Serhiy Holovaty, fulltrúi í nefndinni af hálfu Úkraíonu fundinn sem hann ekki gat sótt sökum ástandsins.
Á fundi með stjórnlagadómstól Úkraínu í Kieyv í árslok 2019.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 10.12.2021 | Almanak
Á desemberfundi Feneyjanefndar Evrópuráðsins (9-11. desember 2021) kynnti Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir, einn höfunda álits um stjórnskipulegar afleiðingar Istanbulssamningsins í Moldóvu. Þetta var svonefnt Amicus Curiae álit sem útleggst sem ráðgjöf veitt dómstól að beiðni hans. Hér var um að ræða beiðni frá forseta Stjórnlagadómstóls Moldóvu um hverjar stjórnskipulegar afleiðingar yrðu af staðfestingu Istanbulsamningsins fyrir Moldóvu en tveir þingmenn í Moldóvu lögðu fram kæru til dómstólsins og drógu í efa að staðfesting sáttmálans stæðist ákvæði stjórnarskrár, ekki síst er varðar rétt foreldra til að hafa áhrif á uppfræðslu barna sinna. Istanbulsamningurinn er samningur Evrópuráðsins frá 2011 um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gagnvart konum og heimilisofbeldi en 34 af 47 ríkjum Evrópuráðsins hafa staðfest samninginn. Samningurinn hefur mætt vaxandi andstöðu meðal ríkja í mið- og austur-Evrópu sakir víðtækrar skilgreiningar á hugtakinu kyni, sem ekki sé eingöngu líffræðilegt heldur einnig félagsleg hugsmíð.
Samningurinn er fyrsti bindandi samningurinn sem tekur heildstætt á baráttunni gegn ofbeldi gegn konum. Hann kveður á um réttindi brotaþola og skyldur opinberra aðila til að vernda og aðstoða þær konur sem verða fyrir ofbeldi, fræða almenning, stjórnvöld og fagaðila, sinna forvörnum gegn ofbeldi og bjóða ofbeldismönnum úrræði og meðferð.
Í mars 2016 náðist fyrsti áfangi í fullgildingu Istanbúlsamningsins hér á landi með gildistöku breytinga á almennum hegningarlögum. Þar eru m.a. var sett í lög ákvæði um heimilisofbeldi, nauðungarhjónabönd og þvingaðar ófrjósemisaðgerðir auk breytinga er lúta að lögsögu og fyrningarreglum. Samkvæmt samningnum hafa stjórnvöld einnig skyldur sem kalla á aðgerðir til að fyrirbyggja og veita vernd gegn ofbeldi og hefur síðastliðin ár verið unnið að þeim verkefnum. Skyldur þessar snúa að rekstri kvennaathvarfa, starfrækslu neyðarnúmers, þjónustu við þolendur og meðferðarúrræði fyrir gerendur. Jafnframt hefur þurft að uppfylla skyldur samningsins varðandi þau ákvæði er kveða á um mikilvægi þess að tryggja samráð um þjálfun og endurmenntun fagstétta, mikilvægi forvarna og fræðslu og endurskoðun á verklagi og reglugerðum á grundvelli gildandi laga, meðal annars hvað varðar meðferð mála hjá lögreglu.
Þann 26. apríl 2018 fullgilti Ísland samninginn þegar Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra, afhenti aðalframkvæmdastjóra Evrópuráðsins staðfestingarskjal um fullgildingu Íslands á samningi Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi.
