by Herdís Þorgeirsdóttir | 11.10.2025 | Almanak
Nú stendur yfir sýning í Hertogahöllinni (Palazzo Ducale) við Markúsartorg í Færeyjum á sögu og verkum Feneyjanefndar Evrópuráðsins. Sýningin “La Democarzia attraverso il Dritto. From the Serenissima Republic to the Venice Commission of the Council of Europe” var opnuð hinn 11. október sl í tilefni af 35 ára afmæli Feneyjanefndar. Sýningin “Lýðræði með lögum. Frá friðsælasta lýðveldinu til Feneyjanefndar Evrópuráðsins” er í einum sal Hertogahallarinnar, sem er meistaraverk í gotneskum arkitektúr, ein fegursta bygging heims og um aldir íverustaður hertoganna í Feneyjum, stjórnar feneyska lýðveldisins og fangelsi. Hölliin var reist árið 810 og endurbyggð oftsinnis síðan þá bæði í gotnskum stíl og endurreisnarstílnum og er nú safn um sögu og menningu Feneyja.
Sýningin stendur yfir til 6. janúar nk. Þessi einstaka sýning býður gestum í heillandi ferðalag um sögu lýðræðis og réttarríkisins — allt frá arfleifð hins friðsæla feneyska lýðveldis og er undir leiðsögn sérfræðinga Feneyjanefndar. Á sýningunni má sjá skjöl, gripi og fróðleik sem varpa ljósi á áratugi af þróun lýðræðis.
Á sýningunni hangir mynd, sem tekin var af fulltrúum í Feneyjanefnd árið 2003 en þá var Herdís Þorgeirsdóttir varafulltrúi af hálfu Íslands.
Sýningin er afrakstur samstarfs milli Feneyjanefndarinnar, skrifstofu Evrópuráðsins í Feneyjum, ríkisskjalasafnsins í Feneyjum (Archivio di Stato di Venezia), safnasjóðsins Fondazione Musei Civici di Venezia (MUVE) og héraðsráðsins í Veneto (Consiglio Regionale del Veneto).
by Herdís Þorgeirsdóttir | 11.10.2025 | Almanak
Þessi virðulega ljósmynd er tekin í glæstum sal hertogahallarinnar við Markúsartorgið í Feneyjum á 35 ára afmæli Feneyjanefndar, hinn 11. október. Feneyjanefndin var sett á laggirnar af Evrópuráðinu árið 1990 en í henni sitja lögspekingar frá öllum aðildarríkjum Evrópuráðsins (46 eftir að Rússlandi var vikið úr ráðinu). Hlutverk nefndarinnar er að veita lögfræðileg álit á lagasetningu í aðildarríkjunum í stjórnskipunarrétti og mannréttindum. Í Feneyjanefndinni sitja hins vegar fleiri aðilar en frá aðilarríkjum Evrópuráðsins eða frá 61 ríki utan Evrópuráðsins (Bandaríkin, Kanada, Mexíkó, Perú, Argentína, Brasilía, Chile, Costa Rica, Alsír, Marokkó, Túnis, Ísrael, Kazaksthan, Kyrgyzstan, Lýðveldið Kórea, Kosovo. Fulltrúi Íslands í nefndinni er Dr. Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir.
Afmælisþingið sátu m.a. forseti Ítalíu, Sergio Mattarella (í fremstu röð á myndinni), forseti Norður Makedóníu og Moldóvu, framkvæmdastjóri Evrópuráðsins, borgarstjóri Feneyja og fleiri gestir.
https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/celebrating-35-years-of-democracy-through-law
by Herdís Þorgeirsdóttir | 4.07.2025 | Mannréttindi & pólitík
Mannréttindadómstóll Evrópu kvað upp dóm í máli Ludes og fleiri gegn Frakklandi hinn 3. júlí þar sem hann kvað frönsk stjórnvöld ekki hafa gerst sek um brot á tjáningarfrelsi loftslagsaðgerðasinna með skilorðsbundnum sektum. Aðgerðasinnarnir höfðu með sameiginlegu átaki stolið innrömmuðum ljósmyndum af Macron forseta úr ráðhúsum í mörgum borgum Frakklands. Aðgerðasinnarnir vildu vekja athygli á aðgerðaleysi franskra stjórnvalda í loftslagsmálum með því að nota myndirnar í mótmælum árið 2019. Mannréttindadómstóllinn benti á að dómstólar í Frakklandi hefðu ekki gengið lengra en þörf krefði þar sem aðgerðasinnarnir hefðu neitað að skila myndunum aftur. Bent var á að þeir hefðu getað náð sama markmiði með því að taka þær einfaldlega niður af veggjum hinna opinberu bygginga. Hinar skilyrðu sektir voru á bilinu 200 til 500 evrur (30 til 70 þúsund ísl. Kr.) og því hóflegar að mati dómstólsins. Í öllum ráðhúsum Frakklands eru myndir á veggjum af Macron forseta þar sem hann stendur við skrifborð sitt með tvo farsíma fyrir framan sig og mynd af De Gaulle fyrrum Frakklandsforseta og stríðshetju í bakgrunni.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 11.05.2025 | Fréttir
Bandarísk stjórnvöld íhuga að afnema habeas corpus, sem er grundvallarregla í réttarríkinu að engan megi handtaka að geðþótta valdhafa og fangelsa án dómsmeðferðar. Rökin eru að með þessu móti verði auðveldara að handtaka innflytjendur og vísa þeim úr landi. Nýlegar handtökur innflytjenda og námsmanna sem tekið hafa þátt í mótmælum eru vefengdar á grundvelli habeas corpus.
Habeas corpus eru forn fyrirmæli ,staðfest 1215 með Magna Carta ,að handtekinn maður skuli innan tiltekins tíma leiddur fyrir dómara sem úrskurðar um lögmæti frelsissviptingarinnar. Þetta er grundvallarregla um persónufrelsi í réttarríkinu. Fyrsta grein bandarísku stjórnarskrárinnar kveður skýrt á um að ekki megi afnema habeus corpus nema á tímum uppþota eða vegna þess að almannahagsmunir kalli á slíkt. Abraham Lincoln afnam habeas corpus í þrælastríðinu 1861 sem leiddi til uppgjörs við hæstarétt sem sagði þingið einungis geta tekið þessa ákvörðun en ekki framkvæmdavaldið. Habeas corpus var einnig tekið úr sambandi eftir árás Japana á Pearl Harbour.
Hæstiréttur Bandaríkjanna, í dómi í Boumediene gegn Bush 2008, afnam herlög frá 2006 sem komu í veg fyrir að erlendir hermenn gætu vefengt handtökur fyrir bandarískum dómstólum, þ.á m. fanga í fangabúðunum við Guantanamo flóa. Palestínskur námsmaður og leiðtogi stúdentamótmæla við Columbia háskólann í New York sem var handtekinn vorið 2024 leitar nú réttar síns á grundvelli habeus corpus.
by Herdís Þorgeirsdóttir | 8.05.2025 | Fréttir
Forseti hæstaréttar Bandaríkjanna, John G. Roberts, sló skjaldborg um sjálfstæði dómstóla nú í vikunni á opnum fundi í New York. Þar lýsti hann vanþóknun á tilraunum stjórnvalda að kæra dómara fyrir valdníðslu. Það er ekki í lagi að stjórnvöld sem eru ósammála niðurstöðu dómstóla ráðist að dómurum með þessum hætti sagði Roberts í óvenju opinskáu samtali á fundinum. Hann hafði áður í skriflegri yfirlýsingu í mars sl. svarað hótunum Donald Trumps forseta um að kæra alríkisdómara vegna úrskurða sem fara gegn stefnu stjórnvalda. Roberts dómari nefndi ekki forsetann á nafn á fundinum en yfirlýsingar hans vöktu verulega athygli þar sem óvenjulegt er að dómarar tjái sig um stjórnmál með þessum hætti.
Aðrir dómarar hafa tjáð sig undanfarið um ,,aðför“ stjórnvalda gegn dómurum sem vegi að grunnstoðum stjórnskipunar og bandarísku stjórnarskrárinnar. Það er verið að hegna dómurum fyrir að sinna starfi sínu, sagði dómarinn Ketanji Brown Jackson á opnum fundi nýlega. Dómarar óttast ofbeldi og það sé vegið að starfsheiðri þeirra.
Roberts dómari ítrekaði á fundinum í New York í vikunni mikilvægi sjálfstæði dómstóla þegar þeir úrskurðuðu um valdmörk þings eða framkvæmdavalds.
Um miðjan mars sl. kallaði Trump forseti eftir úrsögn alríkisdómara úr embætti sem hafði tímabundið stöðvað brottvísun farandverkamanna frá Venesúela til El Salvardor, hann kallaði dómarann ,,róttækan vinstri brjálæðing“. Það var í kjölfar þess sem Roberts forseti hæstaréttar sendi frá sér yfirlýsingu þess efnis að fyrir því væri meira en tveggja alda hefð í bandarísku réttarríki að vega ekki að dómurum vegna ágreinings um niðurstöðu í dómsmáldi – heldur ætti aðð styðjast við hefðbundnar áfrýjunarleiðir.
Á fyrra kjörtímabili sínu uppnefndi Trump dómara sem hafði dæmt gegn stefnu stjórnvalda í hælisleitandamálum og kallaði hann ,,Obamadómara”. Forseti Hæstaréttar BNA ítrekaðií vikunni að það væru engir Obama-dómarar, Clinton-dómarar eða Trump-dómarar. Við erum með dómstóla skipaða dómurum sem helga sig lögmálum réttarríkis og gera allt sem í þeirra valdi stendur til að sýna þeim sem standa frammi fyrir dómstólum að þeir eru allir jafnir fyrir lögum.
